Leidt de arbeidslevering binnen flexibele dienstverbanden en part-time werk tot depressieve symptomen of niet?
Santin et al (2009) refereren naar eerdere onderzoeken waaruit mogelijke associaties blijken tussen niet-typische dienstverbanden en negatieve gezondheidseffecten.
Een typisch dienstverband is gedefinieerd als het gebruikelijke vaste dienstverband. Parttime werk, uitzendwerk wordt gedefinieerd als flexibel dienstverband.
In de eerdere onderzoeken werd nog beperkt onderscheid gemaakt tussen vrijwillig gekozen alternatieve dienstverbanden en noodgedwongen flexibele dienstverbanden. Santin et al onderzochten binnen een Franse arbeidspopulatie de associatie tussen atypische dienstverbanden en depressieve klachten en maakten daarbij onderscheid tussen vrijwillig gekozen en noodgedwongen flexibele dienstverbanden. Hun tweede doelstelling was te onderzoeken of de gevonden associaties beïnvloed werden door psychosociale of organisatie technische aspecten.
Noodgedwongen parttime werk kan leiden tot depressieve klachten
Zij maakten gebruik van data uit de Franse Decennial Health Survey 2002-2003. Tot de populatie behoorden alle volwassenen die ten tijden van de Survey werk hadden. Ze beschikten zo over de data van 6232 mannen en 5663 vrouwen. Deze deelnemers werden drie keer in opeenvolgende periodes van een maand geïnterviewd en vulden daarnaast diverse vragenlijsten in. Informatie werd onder andere verzameld over hun werksituatie, depressieve klachten (b.v. CES-D vragenlijst), alcohol gebruik, roken.
Vrouwen hebben meer dan mannen flexibele dienstverbanden. Ongeacht sexe bleek een associatie te bestaan tussen (meer) depressieve klachten en noodgedwongen flexibele dienstverbanden terwijl dit verband niet aanwezig blijkt wanneer het part-time werk bewust zelf gekozen werd. Contracten van beperkte duur bleken alleen voor vrouwen gerelateerd aan een hogere kans op depressieve klachten terwijl deze associatie niet gevonden werd voor mannen met tijdelijke dienstverbanden. Deze verbanden bleven bestaan ook na aanpassing voor psychosociale en organisatorische factoren.
De gevonden verbanden moeten met enige voorzichtigheid betracht worden aangezien het hier een crosssectional study betreft en geen longitudinale cohort studie. Bovendien is er sprake van zelfrapportage waardoor ook bias van de gegevens optreden kan vooral wat betreft de gegevens van de zelf ervaren depressieve klachten. Daarentegen zijn de gegevens met betrekking tot werkstatus feitelijk.
Verrassend gebrek aan verband met werkfactoren
In eerdere studies die een verband aantoonden tussen (meer) depressieve klachten bij flexibele dienstverbanden hanteerde mens als mogelijk verklarende hypothese dat mogelijk het soort werk, werkomgeving en werkomstandigheden bij de flexibele dienstverbanden slechter zouden zijn dan in de situatie van vaste dienstverbanden. In het onderzoek van Santin (Santin et al, 2009), waar met deze factoren rekening gehouden werk, bleek een dergelijk verband niet aanwezig. Ook wat betreft enige psychosociale factoren (inkomen, sociale status, uitkeringsregelingen) ontbreken deze als mogelijk verklarende factoren voor de gevonden associaties tussen atypische werkverbanden en (meer) bestaande depressieve klachten. Santin (Santin et al, 2009) voegen toe dat mogelijk andere werkgerelateerde en psychosociale factoren, niet in hun studie onderzocht, wel een verklaring kunnen vormen voor de gevonden verbanden.
Het onderzoek van Santin et al draagt eraan bij om met enige voorzichtigheid de relatie te beschouwen tussen de groeiende aantallen wel of niet vrijwillig gekozen flexibele dienstverbanden en de psychische gezondheid van de leverende (zelfstandige) werknemer / uitzendkracht. Hun onderzoek bevestigt de bestaande opvatting dat atypische werkverbanden een gezondheidsbepalende factor kunnen zijn. Maar welke factoren nou als kritische succesfactoren te beïnvloeden zijn blijft ook in hun studie onzeker. De mate waarin iemand vanuit een eigen keuze voor zijn flexibele inzet kiest blijkt daarbij wel belangrijk. Maar er worden door hun onderzoek wel vragen opgeroepen in hoeverre depressieve symptomen bij (gedwongen) flexibele dienstverbanden voortkomen uit het feit dat dit soort werk in het algemeen ‘slechter’ zou zijn qua arbeidsomstandigheden of arbeidsvoorwaarden.
ml 27 oktober 2010