Psychisch en Werk

Merendeel overspanning en burnout

Beroepsziekten in Cijfers 2009
‘Beroepsziekten in Cijfers 2009’is het signaleringsrapport dat het Nederlands Centrum voor beroepsziekten opstelde in opdracht van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Het rapport biedt een overzicht van het vόόrkomen van beroepsziekten en van de verspreiding binnen sectoren en beroepen in Nederland in 2008. Behalve statistische gegevens schetst het rapport ook wetenschappelijke en maatschappelijke ontwikkelingen rond de verschillende categorieën beroepsziekten. Sociaaldemografische kenmerken en trends van de verspreiding van beroepsziekten worden, waar mogelijk, eveneens weergegeven.
De Nationale Registratie baseert zich op de meldingen van beroepsziekten. Arbodiensten en bedrijfsartsen zijn verplicht (Arbowetgeving) beroepsziekten te melden aan het NCvB. De meldingscriteria per beroepsziekte kunt u opzoeken op de website van het NCvB .

Meldingen van psychische aandoeningen nemen af
In het rapport zijn meerdere overzichtelijke tabellen opgenomen. In een daarvan staat, voor de periode 2000 – 2008, het percentage beroepsziektemeldingen weergegeven verdeeld naar diagnosecode. In 2008 betreffen 1170 meldingen (17%) van het totaal aantal meldingen beroepsgebonden psychische aandoeningen. De meldingen van psychische aandoeningen nemen in deze negen jaar af met 21% (van 1484 naar 1170 meldingen van psychische aandoeningen). Wij namen uit het rapport alleen de cijfers betreffende de psychische aandoeningen over;

Merendeel van de meldingen betreft overspanning en burnout
Het rapport biedt tevens een overzicht van de diagnoses van de meldingen van 2005 t/m 2008. Kijkend naar de meldingen van psychische aandoeningen blijkt dat, net als voorgaande jaren, overspannenheid en burnout het grootste aandeel te vormen (79%). De verhouding tussen de verschillende diagnoses bleef vrijwel gelijk. Alleen het aantal meldingen van PostTraumatische Stress Stoornissen nam in 2008 toe ten opzichte van 2007; 93 meldingen (8%) meldingen in 2008 tegenover 54 (5%) in 2007.

Lange verzuimduur bij psychische aandoeningen
Werkgebonden psychische aandoeningen gaan, naar schatting van de meldende bedrijfsartsen, gepaard met de verwachting van langdurig verzuim. Bij 11% van de meldingen duurt het verzuim volgens de bedrijfsarts langer dan 6 maanden, bij 26% is er sprake van een verzuimduur van drie tot zes maanden en bij 33% een verzuimduur van één tot drie maanden. Bij 14% van de meldingen is het verzuim kortdurend (korter dan 1 maand). De Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) bevestigt de gevonden gegevens van de relatief lange verzuimduur waarmee werkgebonden psychische aandoeningen gepaard gaan. Uit dat onderzoek blijkt dat psychische klachten, overspannenheid en burnout het grootste aandeel heeft in het totale verzuim in Nederland, namelijk 19% van alle verzuimde dagen. Zij komen tot een gemiddeld aantal verzuimdagen per verzuimmelding van 9 weken. NEA put uit algemene verzuimgegevens en is niet beperkt tot verzuim door beroepsziekten alleen. 

Oorzakelijke factoren in het werk
Het rapport Beroepsziekten in Cijfers vermeldt welke oorzakelijke factoren in het werk door de meldende bedrijfsartsen (mede) verantwoordelijk gehouden worden voor de werkgebonden psychische aandoeningen. Bij de diagnosen werkgebonden overspannenheid of burnout legt de bedrijfsarts de koppeling vooral met werkdruk of hoge taakeisen (58%). Toekomstonzekerheid (7%), gebrek aan sociale ondersteuning (8%) en conflicten (8%) beschouwt men ook als oorzakelijke factor. Deze genoemde factoren komen ook naar voren uit een systematische review die in opdracht van het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten verricht werd ter onderbouwing van de herziene registratierichtlijn overspanning/burnout. Voor meer informatie kunt u ons eerder bericht over de vernieuwde registratierichtlijn.

Opvallend is dat de bedrijfsarts slechts bij 3 van de 64 meldingen van depressie de oorzakelijke factor in het werk benoemt. Het signaleringsrapport refereert aan een literatuurstudie van Bonde (Bonde, 2008) waaruit blijkt dat voor depressie de volgende risicofactoren geduid worden; hoge psychologische taakeisen, weinig sturingsmogelijkheden en gebrekkige sociale steun. En dat er sterke aanwijzingen zijn voor een verband met factoren als disbalans tussen inspanning en beloning, relationele en procedurele onrechtvaardigheid, pesten en negatieve werkgebeurtenissen. Het signaleringsrapport komt tot de conclusie dat de registratierichtlijn depressie niet aangepast hoeft maar dat Bonde met zijn literatuurstudie bijdraagt aan een verdere onderbouwing van de reeds in de registratierichtlijn genoemde risicofactoren in het werk.

Toekomstverwachtingen
Het signaleringsrapport haalt het, in 2007 verschenen, rapport van de European Agency for Safety and Health at Work aan. Daarin staat een verslag van wat een groep internationale experts ziet als de belangrijkste psychosociale risicofactoren in het werk in de komende jaren. Nieuwe vormen van arbeidscontracten/minder zekerheid, de ouder wordende werkpopulatie, intensivering van het werk, hoge emotionele taakeisen, geweld en pesten en slechte balans werk en privé werden gezien als belangrijkste aandachtsgebieden.

Speciale aandacht biedt het rapport aan de gevolgen van baanonzekerheid die kunnen verschillen tussen groepen werknemers. Het rapport haalt een Amerikaanse onderzoek aan (Simmons & Swanberg, 2008) waaruit blijkt dat onzekerheid over het behoud van de baan mogelijk voor werknemers met lage lonen verband houdt met depressieve symptomen, maar dat dit niet gold voor werknemers die meer verdienden. Daarbij zijn er ook vanuit de Verenigde Staten aanwijzingen dat het aantal keren dat iemand zijn baan verliest van invloed is op het ontstaan van depressie (Gallo 2006). Het eerste ontslag hing samen met een toename van depressieve klachten, maar het in tien jaar vaker ontslagen worden leek een minder sterk effect te hebben op het ontstaan van een depressie.

Lees voor meer informatie over de effecten van baanonzekerheid  en herstructurering in werk  onze eerdere berichten.

M.Loo & K.Nieuwenhuijsen
december 2009